Veel zwangere vrouwen maken zich zorgen over uitscheuren tijdens de bevalling. Begrijpelijk. Tegelijk is het goed om te weten dat je lichaam hier veel meer op is voorbereid dan je denkt. In deze blog leggen we je uit wat scheuren precies inhoudt, waarom het gebeurt en wat je kunt doen om goed voorbereid aan je bevalling te beginnen.
Hoe vaak scheurt een vrouw uit tijdens de bevalling?
De cijfers wisselen per praktijk en per ziekenhuis. Op basis van landelijke registratiegegevens scheurt ongeveer 38 tot 44% van de vrouwen uit tijdens de bevalling. Dat loopt uiteen van een kleine huidscheur tot een uitgebreidere scheur die gehecht moet worden.
Een ernstigere scheur, waarbij de kringspier geraakt is, komt gelukkig veel minder voor. Dat geldt voor circa 1 tot 3,5% van de bevallingen, vaker bij een eerste kind dan bij een volgend kind.
Ingeknipt worden is iets anders dan uitscheuren. Een episiotomie (knip) wordt alleen gezet als er aantoonbare foetale nood is: als de hartslag van je baby aangeeft dat het hem of haar niet meer goed gaat en de bevalling snel afgerond moet worden. Bij een eerste bevalling wordt dat in ongeveer 30% van de gevallen gedaan, bij een volgend kind in zo’n 8%. Binnen onze praktijk liggen dit percentage aanzienlijk lager.
Welke soorten scheuren zijn er?
Er zijn verschillende gradaties, van licht naar ernstig:
Een gaaf perineum betekent dat het weefsel intact is, soms met een klein schaafwondje. Bij een eerste graad scheur is alleen de huid gescheurd, hier zijn meestal geen hechtingen nodig.
Een tweede graad scheur gaat dieper, door de huid en een deel van de bekkenbodemspier. Die wordt gehecht.
Bij een derde graad scheur (ook wel subtotaal ruptuur) is ook de kringspier gedeeltelijk geraakt. Hierbij wordt de expertise van het ziekenhuis gevraagd.
Een vierde graad scheur of totaal ruptuur is de meest uitgebreide variant, waarbij de kringspier volledig is gescheurd. Dit vereist specialistische zorg in het ziekenhuis en de operatiekamer.
Naast het perineum kunnen ook de vaginawand of de schaamlippen scheuren. Dit ziet er soms naar uit, maar geneest doorgaans goed.
Waarom scheur je uit tijdens de bevalling?
Uitscheuren tijdens de bevalling heeft zelden één duidelijke oorzaak. Wat we weten:
Bij een eerste bevalling zijn de bekkenbodemspieren en het bindweefsel nog nooit eerder opgerekt. Dat maakt de kans op scheuren groter dan bij een volgend kind. De snelheid van de uitdrijving speelt ook een rol. Weefsel dat de tijd krijgt om langzaam mee te rekken, scheurt minder snel. Wordt het hoofd snel geboren, dan is die tijd er niet.
Een afwijkende ligging van de baby, zoals een handje naast het hoofd, vergroot de druk op het perineum en daarmee de kans op een scheur.
Over de grootte van het hoofd: baby’s hebben een slim mechanisme. De schedelnaden kunnen iets over elkaar schuiven zodat de omvang van het hoofd kleiner wordt tijdens de geboorte. De grootte van het hoofdje is dan ook zelden de eigenlijke oorzaak.
Wat is beter: scheuren of knippen?
In de meeste gevallen is scheuren beter dan knippen. De rafelige wondranden van een scheur hechten goed aan elkaar en genezen vlotter dan de rechte rand van een knip. Een knip is alleen zinvol wanneer de baby snel geboren moet worden vanwege foetale nood. De gedachte dat een knip een ernstige scheur voorkomt, is wetenschappelijk niet bewezen.
Hoe kun je je voorbereiden?
Er zijn dingen die je kunt doen om je kans op scheuren te verkleinen.
Perineummassage in de weken voor de bevalling maakt het weefsel soepeler. Dit kun je zelf doen of samen met je partner. Warme kompressen tijdens de uitdrijving bevorderen de doorbloeding en helpen het weefsel soepeler mee te rekken. Bevallingshoudingen maken ook verschil: rechtopstaande of zijliggende houdingen, of een bevalling in bad, verminderen de druk op het perineum.
Bespreek dit gerust met ons. We denken graag met je mee over wat bij jou past.
Wat als je hechtingen krijgt?
Als je gehecht moet worden, is dat in de meeste gevallen een relatief klein ingreep die goed geneest. De eerste vier tot zes dagen zijn de hechtingen het gevoeligst. Je kunt een trekkend of jeukend gevoel ervaren. Spoelen met lauwwarm water houdt de wond schoon. Veel luchten bevordert de genezing. Koelen in de eerste dagen helpt tegen de zwelling. Omdat we weten dat deze drie onderdelen de genezing ondersteunen, verkopen we op de praktijk verkoelend kraamverband, een peribottle en witch hazel pads.
Hechtingen knappen niet als je naar het toilet gaat, dat is een hardnekkig misverstand. De hechtingen zijn sterk genoeg.
Oppervlakkige hechtingen kunnen na circa zes dagen verwijderd worden. Dat is even gevoelig, maar je voelt daarna meteen verlichting.
Hoe lang duurt het herstel?
Het herstel na een scheur of knip duurt bij de meeste vrouwen vier tot zes weken. Rond die tijd kunnen er nog klachten zijn bij het fietsen of vrijen. Dat hoort bij het herstel, maar moet uiteindelijk volledig over gaan. Houd klachten niet te lang voor jezelf, bij aanhoudende pijn is het altijd goed om contact op te nemen.
Bij een derde of vierde graad scheur duurt het herstel langer. De kringspier is dan gehecht, wat vaak gepaard gaat met spanning rondom de stoelgang. Na de bevalling krijg je vezelzakjes mee om de ontlasting zacht te houden, zodat je weinig kracht hoeft te zetten. Nacontrole bij een bekkenbodemfysiotherapeut of gynaecoloog is sterk aan te raden, zij kunnen het herstel volgen en je begeleiden als er restklachten zijn, zoals moeite met het ophouden van ontlasting. Ook geven zij een advies voor een eventueel volgende zwangerschap.
Voor het algehele herstel na de bevalling geldt: neem de tijd. Hoe meer rust je de eerste weken neemt, hoe sneller je bekkenbodem herstelt.
Baarmoederruptuur: een apart verhaal
Tot slot: het scheuren van de baarmoeder is iets heel anders dan een perineum- of vaginascheur. Dit komt zelden voor, maar het risico is iets verhoogd (circa 0,5%) bij vrouwen die eerder een keizersnede hebben gehad. Omdat de littekenplek een zwakkere zone is, adviseren we deze vrouwen in het ziekenhuis te bevallen, zodat direct ingegrepen kan worden als dat nodig is.
